Kendini Başkalarıyla Kıyaslamak

Kendini başkalarıyla kıyaslamak, çoğu insanın zaman zaman yaşadığı doğal bir eğilimdir. Birinin kariyerinde ilerlediğini, yeni bir işe başladığını, ev aldığını, seyahat ettiğini, daha fit göründüğünü veya sosyal medyada daha mutlu bir hayat yaşadığını gördüğünüzde kendi hayatınızı sorgulamaya başlayabilirsiniz.

Bu sorgulama bazen kısa süreli bir düşünce olarak kalır. Ancak kıyaslama, kendinize verdiğiniz değeri belirleyen ana ölçüte dönüşmeye başladığında özgüveninizi, ruh halinizi, motivasyonunuzu ve yaşam doyumunuzu olumsuz etkileyebilir. Asıl sorun başkalarının hayatını fark etmek değil; kendi değerinizi sürekli başkalarının görünen başarıları üzerinden ölçmeye başlamaktır.

PSİKİYATRİ İÇİN BİLGİ AL

Öne Çıkan Noktalar

• Kıyaslama doğal bir zihinsel eğilimdir; ancak sürekli hale geldiğinde özgüveni zorlayabilir.
• Sosyal medya, başkalarının hayatından seçilmiş anları görünür kıldığı için kıyaslama döngüsünü güçlendirebilir.
• Kendimizin tüm iç dünyasını, başkalarının yalnızca görünen kısmıyla karşılaştırmak çoğu zaman adil değildir.
• Kıyaslama düşüncesi tamamen yok edilmeye çalışılmak yerine fark edilmeli ve yönetilmelidir.
• Kendi yönünü, değerlerini ve ilerleme ölçütlerini belirlemek kıyaslama baskısını azaltabilir.

Zihnimiz Neden Sürekli Kıyaslama Yapar?

İnsan zihni sosyal çevrede kendini konumlandırmaya yatkındır. Geçmişte bir gruba ait olmak, kimin güvenilir olduğunu anlamak, kimden destek alınabileceğini görmek veya tehditleri fark etmek hayati önem taşıyordu. Bu nedenle zihin “Ben neredeyim, diğerleri nerede?” sorusuna dikkat kesilebilir.

Bugün bu mekanizma hâlâ çalışır; ancak çevremizde yalnızca sınırlı sayıda insan yoktur. Telefon ekranında yüzlerce hatta binlerce kişinin hayatından seçilmiş görüntüler vardır. Kimin daha başarılı olduğu, kimin daha güzel göründüğü, kimin daha çok kazandığı, kimin daha sosyal olduğu veya hayatını daha doğru yaşıyor gibi göründüğü sürekli karşımıza çıkabilir.

Bu nedenle sorun yalnızca kıyaslama eğiliminde değildir. Kendimizi kıyaslayabileceğimiz veri miktarının çok artmış olması da zihinsel baskıyı güçlendirebilir.

Kıyaslama Ne Zaman Can Yakmaya Başlar?

Bir başkasının başarısını görmek her zaman zararlı değildir. Bazen ilham verebilir, yeni bir hedef belirlemenizi sağlayabilir veya “Ben de bunu öğrenebilirim” düşüncesini güçlendirebilir.

Ancak kıyaslama şu noktaya geldiğinde daha zorlayıcı hale gelir: “Onun sahip olduğu şey, benim yeterince iyi olmadığımın kanıtı.” Bu düşünce biçimi zamanla kişinin başarılarını küçümsemesine, kendi hızını yetersiz görmesine ve hayatında iyi giden şeyleri fark etmekte zorlanmasına neden olabilir.

Kıyaslamanın sonu çoğu zaman gelmez. Daha fazla para kazandığınızda daha başarılı biriyle, daha iyi göründüğünüzde başka birinin fiziğiyle, bir hedefinize ulaştığınızda ise daha ileride görünen başka biriyle kendinizi kıyaslayabilirsiniz.

En Büyük Sorun: Adil Bir Karşılaştırma Yapmıyoruz

Kıyaslamanın en yanıltıcı taraflarından biri, kişinin kendisinin tamamını başkasının görünen kısmıyla karşılaştırmasıdır. Kendi korkularınızı, ertelediğiniz işleri, başarısız olduğunuz anları, maddi kaygılarınızı, özgüveninizin düştüğü günleri ve kimseye anlatmadığınız mücadeleleri bilirsiniz.

Ancak başka bir insanın hayatında çoğunlukla yalnızca görünen kısmı bilirsiniz. Özellikle sosyal medyada insanlar genellikle hayatlarının tamamını değil, paylaşmaya değer gördükleri bölümünü gösterir.

Bu nedenle kendi hayatınızın perde arkası ile başkasının vitrini arasında karşılaştırma yapmak çoğu zaman gerçekçi değildir. Kendi zayıf yönünüzü başkasının güçlü yönüyle, kendi başlangıç noktanızı başkasının yıllar süren emeğiyle, kendi belirsizliklerinizi başkasının sonuçlarıyla kıyasladığınızda kendinizi yetersiz hissetmeniz şaşırtıcı değildir.

“Onun Başarısı Benim Başarısızlığım mı?”

Bir başkasının hayatında güzel bir şey olması, sizin hayatınızdaki güzellikleri azaltmaz. Birinin terfi etmesi sizin kariyerinizi değersizleştirmez. Birinin daha fazla takipçiye sahip olması sizin söylediklerinizi önemsiz yapmaz. Bir başkasının sizden daha hızlı ilerlemesi, sizin yanlış yolda olduğunuz anlamına gelmez.

Hayat bir sıralama tablosu değildir. Herkesin başlangıç noktası, kaynakları, öncelikleri, koşulları, sorumlulukları ve zamanlaması farklıdır. Bu nedenle “Kim daha ileride?” sorusu çoğu zaman düşündüğümüz kadar anlamlı olmayabilir.

Daha sağlıklı soru şu olabilir: “Ben kendi hayatımda hangi yöne doğru ilerlemek istiyorum?”

Kadıköy’de psikiyatri, psikoterapi ve ruh sağlığı hizmetleri hakkında genel bilgi almak isteyen danışanlar, Kadıköy Psikiyatrist sayfasını inceleyerek hizmet yaklaşımı hakkında fikir edinebilir.

PSİKİYATRİ İÇİN BİLGİ AL

Kıyaslama Döngüsünü Kırmak İçin 3 Küçük Müdahale

Kıyaslama düşüncesini tamamen ortadan kaldırmaya çalışmak gerçekçi olmayabilir. Ancak onun sizi sürüklemesini engellemek mümkündür. Bunun için önce kıyaslamanın ne zaman, kimlerle ve hangi ortamlarda daha çok tetiklendiğini fark etmek gerekir.

1. Tetikleyicilerinizi Azaltın

Bazı sosyal medya hesaplarını gördükten sonra kendinizi sürekli kötü hissediyorsanız, onları takip etmeye devam etmek zorunda değilsiniz. Sessize almak, takipten çıkmak veya sosyal medyada geçirdiğiniz süreyi azaltmak kaçmak değildir; bazen zihinsel sınır koymaktır.

Aynı durum gerçek hayattaki ortamlar için de geçerlidir. Sürekli başarı yarışının konuşulduğu, insanların statü üzerinden değerlendirildiği veya kendinizi kanıtlamak zorunda hissettiğiniz ortamlarda nasıl hissettiğinizi gözlemlemek önemlidir.

2. Hikâyenin Tamamını Hatırlayın

Birinin hayatında imrendiğiniz bir özellik gördüğünüzde zihniniz hemen sonucu büyütebilir. “Ne kadar başarılı”, “Ne kadar özgüvenli”, “Hayatı ne kadar güzel” gibi düşünceler hızla oluşabilir.

Tam o anda kendinize şu soruyu sormak yardımcı olabilir: “Ben bu insanın hayatının tamamını gerçekten biliyor muyum?” Muhtemelen bilmiyorsunuz. Bu soru karşılaştırmayı tamamen ortadan kaldırmaz; ancak zihnin oluşturduğu tek taraflı hikâyeye küçük bir mesafe koyar.

3. Zihninizden Bedeninize Dönün

Kıyaslama bazen yalnızca düşünsel bir problem olmaktan çıkar ve bedensel bir gerilime dönüşür. Kalbiniz hızlanabilir, içiniz sıkılabilir, telefonu tekrar tekrar kontrol etmek isteyebilir veya aynı düşünceyi zihninizde çevirmeye başlayabilirsiniz.

Böyle anlarda düşünceyle tartışmak yerine dikkatinizi bulunduğunuz ana getirmek işe yarayabilir. Etrafınıza bakmak, ayaklarınızın yere temasını fark etmek, nefesinizin hızını gözlemlemek veya oturduğunuz yüzeyi hissetmek zihnin aynı karşılaştırmayı tekrar üretmesine kısa bir mola sağlayabilir.

Başkasının Hayatını Değil, Kendi Yönünüzü Ölçün

Kıyaslama alışkanlığını azaltmanın güçlü yollarından biri, “Ben onlardan daha iyi miyim?” sorusunu bırakıp “Ben dünden farklı mıyım?” sorusuna geçmektir.

Bunun için zaman zaman kendinize şu soruları sorabilirsiniz:

• Son birkaç ayda hangi konuda ilerledim?
• Eskiden yapamadığım halde artık yapabildiğim ne var?
• Hangi özelliklerimi gerçekten değerli buluyorum?
• Şu anda ne öğreniyorum?
• Hayatımda neyi değiştirmek istiyorum?
• Benim için başarı gerçekten ne anlama geliyor?
• Peşinden koştuğum hedef bana mı ait, yoksa çevremden mi öğrendim?

Özellikle son soru önemlidir. Çünkü bazen istediğimizi sandığımız şeyler, aslında çevremizin başarı tanımlarından öğrenilmiş olabilir. Daha yüksek maaş, daha fazla takipçi, daha yoğun kariyer veya daha görünür bir yaşam gerçekten sizin ihtiyacınız mı, yoksa geri kalmış görünme korkusunun bir sonucu mu?

Kendi Hedeflerinizi Başkalarının Ölçülerinden Ayırmak

Kendi hedeflerinizi başkalarının ölçü birimlerinden ayırmaya başladığınızda kıyaslamanın gücü azalabilir. Başarı sizin için yalnızca görünür ilerleme, para, statü veya onay almak anlamına gelmek zorunda değildir.

Bazı dönemlerde ilerleme daha sakin bir yaşam kurmak, daha iyi sınır koymak, ilişkilerde daha açık olmak, kendinize daha az sert davranmak veya bir alışkanlığı değiştirmek olabilir.

Kendinize ait bir yön belirlemek, başkalarının yolunu değersizleştirmek anlamına gelmez. Sadece kendi hayatınızı onların ölçütlerine göre sürekli yeniden hesaplamayı bırakmanıza yardımcı olabilir.

Kendinize Karşı Kullandığınız Dili Değiştirin

Kıyaslama çoğu zaman dışarıda başlamış gibi görünür ama içeride devam eder. Birini görürsünüz ve ardından zihniniz “Ben hiçbir şey başaramadım”, “Herkes ilerliyor, ben yerimde sayıyorum”, “Benden çok daha iyiler var” gibi cümleler üretmeye başlayabilir.

Bu cümleleri gerçek olarak kabul etmek yerine onları düşünce olarak görmeyi deneyebilirsiniz. “Şu anda kendimi geride hissediyorum” demek, “Ben gerideyim” demekten farklıdır. İlki geçici bir duyguyu tarif eder; ikincisi ise kimliğiniz hakkında kesin bir hüküm verir.

Kendinize daha gerçekçi bir dil kullanmak, yapay biçimde olumlu düşünmek anlamına gelmez. Sadece zihninizin verdiği ilk kararı nihai gerçek olarak kabul etmemektir.

Bir Arkadaşınız Kendini Sürekli Kıyaslıyorsa Ne Yapabilirsiniz?

Yakınınızdaki biri sürekli kendini başkalarıyla karşılaştırıyorsa, onu hemen başarılarıyla ikna etmeye çalışmak her zaman işe yaramayabilir. “Sen de çok başarılısın” veya “Senin de çok güzel özelliklerin var” gibi cümleler iyi niyetli olabilir; ancak bazen kıyaslamanın kurduğu oyunun içinde kalmaya devam eder.

Çünkü mesaj hâlâ “Değerli olduğunu kanıtlamak için bir başkasından daha iyi olmalısın” gibi algılanabilir. Bunun yerine kişinin başarılarından bağımsız özelliklerini hatırlatmak daha destekleyici olabilir.

İnsanlara nasıl davrandığını, iyi dinleyebildiğini, zor zamanlarda destek olduğunu, mizahını, merhametini veya gösterdiği çabayı fark ettiğinizi söylemek daha derin bir mesaj verebilir: “Sen yalnızca başardıklarından ibaret değilsin.”

Kıyaslama Döngüsünü Azaltmak İçin Kontrol Listesi

• Hangi sosyal medya hesaplarının veya ortamların kıyaslamayı tetiklediğini fark ettiniz mi?
• Kendinizi başkasının görünen hayatıyla mı, yoksa gerçek ve bütün hikâyesiyle mi karşılaştırdığınızı sorguladınız mı?
• Kendi güçlü yönlerinizi yalnızca başarı ve sonuçlar üzerinden mi değerlendiriyorsunuz?
• Hedeflerinizin size mi ait olduğunu, yoksa çevreden öğrenilmiş beklentiler mi olduğunu düşündünüz mü?
• Kıyaslama anında bedeninizde oluşan gerilimi fark ettiniz mi?
• Kendinize karşı kullandığınız dili daha gerçekçi hale getirmeyi denediniz mi?
• Başkasının başarısını kendi başarısızlığınız gibi yorumlamayı bırakabiliyor musunuz?
• Kendi yolunuzu ve ilerleme ölçütlerinizi belirlemek için zaman ayırıyor musunuz?

PSİKİYATRİ İÇİN BİLGİ AL

Kendini Başkalarıyla Kıyaslama Sürecinde Yaygın Hatalar

• Başkasının başarısını kendi başarısızlığınızın kanıtı olarak görmek
• Sosyal medyada görünen hayatları gerçek hayatın tamamı sanmak
• Kendi zayıf yönünüzü başkasının güçlü yönüyle karşılaştırmak
• Kendi ilerleme hızınızı başkasının zaman çizelgesine göre değerlendirmek
• Kıyaslamayı tamamen yok etmeye çalışıp tekrar geldiğinde kendinizi suçlamak
• Başarı, değer ve mutluluğu yalnızca dış onay üzerinden ölçmek
• Kendinize karşı sert ve kesin yargılar kullanmak
• Kıyaslama yoğun kaygı veya depresif belirtilerle birlikteyse destek aramayı ertelemek

Kendini Başkalarıyla Kıyaslamak Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Kendimi başkalarıyla kıyaslamam normal mi?

Evet, zaman zaman kıyaslama yapmak doğal bir zihinsel eğilimdir. Ancak kıyaslama sürekli hale geliyor, özgüveninizi zedeliyor, ruh halinizi bozuyor veya günlük yaşamınızı etkiliyorsa bu döngüyü daha dikkatli ele almak gerekebilir.

Sosyal medya kıyaslama hissini artırır mı?

Sosyal medya, insanların hayatlarından seçilmiş anları görünür kıldığı için kıyaslama hissini artırabilir. Bu nedenle tetikleyici hesapları sessize almak, takipten çıkmak veya ekran süresini sınırlamak zihinsel sınır koymanın bir yolu olabilir.

Kıyaslamayı tamamen bırakmak mümkün mü?

Kıyaslama düşüncesini tamamen ortadan kaldırmak gerçekçi olmayabilir. Ancak düşüncenin sizi yönetmesini engellemek, kendi ölçütlerinizi belirlemek ve karşılaştırmayı daha gerçekçi değerlendirmek mümkündür.

Kıyaslama özgüveni nasıl etkiler?

Kıyaslama, kişinin kendi değerini sürekli başkalarının başarıları, görünüşü, ilişkileri veya yaşam tarzı üzerinden ölçmesine neden olursa özgüveni zayıflatabilir. Kişi kendi ilerlemesini ve güçlü yönlerini fark etmekte zorlanabilir.

Kadıköy Psikiyatrist ile Özgüven ve Kıyaslama Döngüsünde Profesyonel Destek

Kadıköy Psikiyatrist, özgüven sorunları, yoğun kıyaslama, kaygı, depresif belirtiler, ilişki sorunları ve psikolojik dayanıklılık alanlarında profesyonel değerlendirme ve destek sunar. Kıyaslama döngüsü kişinin günlük yaşamını, ruh halini veya ilişkilerini etkiliyorsa bu sürecin altında yatan düşünce kalıpları ve duygusal ihtiyaçlar birlikte ele alınabilir.

Profesyonel destek, kişinin kendini daha gerçekçi değerlendirmesine, kendi değerlerini ayırt etmesine ve başkalarının hayatı üzerinden kendi değerini yeniden hesaplama döngüsünü azaltmasına yardımcı olabilir.

Sonuç: Mesele Başkalarını Geçmek Değil, Kendi Hikâyenize Dönmek

Kendinizi başkalarıyla kıyaslamayı tamamen bırakmanız gerekmeyebilir. Asıl hedef, kıyaslamanın direksiyona geçmesini engellemektir. Bir başkasının başarısını görüp ilham alabilir, birinin yaşam tarzının size uygun olmadığını fark edebilir veya gördüğünüz bir özellik üzerinden kendi hedefinizi hatırlayabilirsiniz.

Ancak başkasının hayatını gördüğünüz her seferinde kendi değerinizi yeniden hesaplamak zorunda değilsiniz. Sizin hayatınızın anlamı, başka insanların ne kadar ilerlediğine göre değişmez.

Bazen ilerleme daha fazla kazanmak, daha çok görünmek veya daha hızlı olmak değildir. Bazen ilerleme, eskiden kendinizi başkalarıyla kıyasladığınız bir anda durup şunu söyleyebilmektir: “Onların hikâyesi onların. Ben kendi hikâyeme dönüyorum.”

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı, teşhis, tedavi veya kişisel sağlık tavsiyesi niteliği taşımaz. Yoğun kaygı, depresyon, özgüven sorunları, kriz, kendine zarar verme düşünceleri veya günlük yaşamınızı etkileyen psikolojik belirtiler yaşıyorsanız bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız önerilir.