Yeme Bozukluğu mu, Obsesif Kompulsif Bozukluk mu?

Yeme davranışları bazen dışarıdan bakıldığında takıntılı ve ritüelistik görünebilir. Bu yüzden birçok kişi “Acaba bu bir yeme bozukluğu mu, yoksa obsesif kompulsif bozukluk (OKB) mi?” diye düşünebilir. Gerçekten de bu iki durum bazı yönleriyle birbirine benzer, hatta bazen birlikte de görülebilir. Ancak aslında farklı mekanizmalarla çalışırlar ve bu fark, tedavi açısından oldukça önemlidir.

Benzer Görünürler Ama Aynı Değildirler

Yeme bozukluklarında katı kurallar, tekrar eden davranışlar ve kontrol ihtiyacı vardır. Kişi hep aynı şeyleri yiyebilir, yiyecekleri ölçebilir veya belirli bir sıraya göre yemek zorunda hissedebilir. Kurallar bozulduğunda yoğun kaygı yaşanır.

Bunlar OKB’ye benzer görünebilir. Ancak asıl fark, bu davranışların neden yapıldığıdır.

Temel Fark: Düşüncelerin Hissi

Yeme Bozukluklarında

Düşünceler genellikle kişiye “doğru” ya da “gerekli” gibi gelir.

• Kilo kontrolü
• Vücut şekli
• Disiplin ve kontrol hissi

Bu düşünceler kişiyi zorlayabilir ama aynı zamanda “benim bir parçam” gibi hissedilir.

OKB’de

Düşünceler genellikle rahatsız edici, mantıksız ve istenmeyendir. Kişi aslında bu düşüncelerin saçma olduğunu bilir ama yine de kaygıyı azaltmak için bazı davranışları yapmak zorunda hisseder.

YEME BOZUKLUĞU VE OKB İÇİN BİLGİ AL

Yeme Davranışı OKB’den Kaynaklanıyorsa

Bazen sorun bir yeme bozukluğu değil, OKB olabilir. Bu durumda kilo ya da görünüm ön planda değildir; daha çok korkular belirleyicidir.

• “Bu yemek kirli olabilir” diye başkasının yaptığı yemeği yememek
• “Boğulabilirim” ya da “alerjim olabilir” korkusuyla bazı yiyeceklerden kaçınmak
• Yemek yemeyi uzun ritüeller nedeniyle ertelemek
• Yiyecekleri belirli bir sırayla yemek zorunda hissetmek

Bu durumlarda kilo kaybı olabilir ama bu amaç değil, sonuçtur.

Neden Bu Ayrım Çok Önemli?

Çünkü tedavi yöntemleri farklıdır.

Yeme Bozukluklarında

Beslenmeyi düzenlemek, kilo ve beden algısı üzerine çalışmak gerekir.

OKB’de

Maruz bırakma ve tepki önleme (ERP) yöntemi kullanılır. Yani kişi korktuğu şeyle yüzleşir ama alıştığı davranışı yapmamayı öğrenir.

Yanlış tedavi durumu kötüleştirebilir. Örneğin yeme bozukluğu olan birine öğün atlama kaygısıyla baş etmeyi öğretmek sorunu artırabilir. OKB’si olan birine sürekli “yemek güvenli” diye güvence vermek ise takıntıları güçlendirebilir.

Bu nedenle, belirtilerin altında yatan nedeni anlamak önemlidir. Özellikle yeme bozuklukları ile ilgili süreçlerde, davranışın görünüşünden çok ne tarafından tetiklendiğine odaklanmak gerekir.

Kendinize Sorabileceğiniz Sorular

• Korkum kilo almak veya kontrol kaybetmek mi?
• Yoksa hastalanmak, kirlenmek ya da zarar görmek mi?
• Bu davranış bana “doğru” ve “gerekli” mi hissettiriyor?
• Yoksa saçma ama durduramadığım bir zorunluluk gibi mi geliyor?

Sonuç

Yeme bozuklukları, OKB olmadan da takıntılı görünebilir. OKB ise yeme davranışlarını bozabilir ama altında farklı bir neden vardır. Bazen de iki durum birlikte görülebilir.

Önemli olan, davranışın nasıl göründüğü değil, onu neyin tetiklediğini anlamaktır. Doğru neden anlaşıldığında, tedavi de daha etkili olur.

YEME BOZUKLUĞU VE OKB İÇİN BİLGİ AL